2-1- محققان خارجی19
2-2- محققان داخلی 21
فصل سوم : مواد و روشها
3ـ1ـ ایستگاه مطالعاتی24
3ـ2ـ لوازم مورد نیاز برای جمعآوری نمونه27
3ـ3ـ روش جمعآوری نمونه27
3ـ4ـ مطالعات مورفومتریک28
3ـ5ـ مطالعات گامتوژنز28
3ـ5ـ1ـ صفات متریک و مریستیک در مطالعهی تخمدان29
3-5-2- مواد، لوازم و دستگاههای مورد نیاز برای مطالعات بافتی29
3ـ5ـ3ـ روش تهیه مقاطع بافتی از غدد تناسلی29
3ـ5ـ3ـ1- مرحلهی فیکس کردن (Fixation)29
3ـ5ـ3ـ2- مرحلهی آبگیری (Dehydratation)30
3ـ5ـ3ـ3- مرحلهی قالبگیری (Embeding)30
3ـ5ـ3ـ-4- مرحلهی آرائیدن (Trimming)30
3ـ5ـ3-5- مرحلهی برشگیری (Sectioning)30
3ـ5ـ3ـ6- مرحلهی پارافینزدایی (Dewaxing)31
3ـ5ـ3ـ7- مرحلهی آبدهی (Hydratation)31
3ـ5ـ3ـ8- مرحلهی رنگآمیزی (Staining)31
3ـ5ـ3ـ9- مرحلهی چسباندن لامل (Mounting)31
3ـ5ـ3ـ10- مرحلهی عکسبرداری از لامها31
3ـ5ـ4ـ محاسبات میکروسکوپی31
3ـ5ـ5ـ رفتار شناسی32
3-5-5-1- در اسارت32
3-5-5-2-در محیط32
3-5-16-رژیم غذایی32
3-5-6-1-در اسارت32
3-5-6-2-در محیط32
3-5-6-3-بررسی محتویات درون معده32
3-5-7-فلس شماری32
3-5-7-1-طریقهی شمارش فلس دور میانهی شکم32
3-5-7-2-طریقهی شمارش فلس در لب پایین33
3-5-7-3-طریقهی شمارش فلس در لب بالا33
3ـ5ـ8ـ محاسبات آماری33
فصل چهارم: نتایج وبحث
4ـ1ـمرفولوژی34
4-2- زیستگاه36
4-3- اووژنز38
4-4- رفتار و فعالیت 64
4-5- تغذیه 68
فصل پنجم: نتیجهگیری
5ـ1ـ مرفولوژی76
5ـ2ـ زیستگاه77
5-3-سیکل تولید مثل 78
5-4-اووژنز81
5-5-رفتارو فعالیت84
5-6- تغذیه87
5-7- نتیجهگیری89
5ـ8ـ پیشنهادات89
منابع91
فهرست جدولها
عنوانصفحه
جدول 3ـ1ـ مشخصات جغرافیایی ایستگاههای مورد مطالعه27
جدول 4ـ1ـ آمار توصیفی فلس ماده در T.bedriagai34
جدول 4ـ2ـ آمار توصیفی صفات ماکروسکوپی ماده در T.bedriagai47
جدول 4ـ3ـ بررسی صفات میکروسکوپی تخمدان در T.bedriagai48
جدول 4ـ4ـ مقایسه صفات تخمدان راست و چپ در T.bedriagai49
جدول 4ـ5ـ آنالیز واریانس (ANOVA) صفات ماکروسکوپی ماده در T.bedriagai50
جدول 4ـ6ـ آنالیز واریانس(ANOVA)صفات میکروسکوپی ماده در T.bedriagai51
جدول 4-7-حشرات مورد استفاده در رژیم غذایی T.bedriagai68
جدول 4-8- خصوصیات حشرات مورد استفاده در رژیم غذایی T.bedriagai68
فهرست نمودارها
عنوانصفحه
نمودار 4ـ1ـ میانگین ± انحراف معیار وزن مادهها در اردیبهشت بالاترین میزان را نشان میدهد.52
نمودار 4ـ2ـ میانگین± انحراف معیار طول بدن مادهها تغییرات معنیداری را نشان نمیدهد.52
نمودار 4ـ3ـ میانگین± انحراف معیار طول دم مادهها تغییرات معنیداری را نشان نمیدهد.53
نمودار 4ـ4ـ میانگین± انحراف معیار طول سر مادهها تغییرات معنیداری را نشان نمیدهد.53
نمودار 4ـ5ـ میانگین± انحراف معیار عرض سر مادهها تغییرات معنیداری را نشان نمیدهد54
نمودار 4ـ6ـ میانگین± انحراف معیار قطر تخمدان راست دراواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و ازخرداد دوباره کاهش مییابد.54
نمودار 4ـ7ـ میانگین± انحراف معیار قطر تخمدان چپ از اواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و از خرداد دوباره کاهش مییابد.55
نمودار 4ـ8ـ میانگین± انحراف معیار وزن تخمدان راست در اواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس از خرداد دوباره کاهش می یابد.55
نمودار 4ـ9ـ میانگین± انحراف معیار وزن تخمدان چپ در اواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس از خرداد دوباره کاهش می یابد.56
نمودار 4ـ10ـ میانگین± انحراف معیار قطر بزرگترین فولیکول تخمدان راست در اواسط اردیبهشت به بیشترین مقدار خود رسیده و سپس تا اواسط مرداد به تدریج کاهش مییابد.56
نمودار 4ـ11ـ میانگین± انحراف معیار قطر بزرگترین فولیکول تخمدان چپ در اواسط اردیبهشت به بیشترین مقدار خود رسیده و سپس تا اواسط مرداد به تدریج کاهش مییابد.57
نمودار 4ـ12ـ میانگین± انحراف معیار قطر کوچکترین فولیکول تخمدان راست در اواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و از خرداد دوباره کاهش می یابد57
نمودار 4ـ13ـ میانگین± انحراف معیار قطر کوچکترین فولیکول تخمدان چپ در اردیبهشت به اوج خود رسیده واز خرداد دوباره کاهش می یابد.58
نمودار 4ـ14ـ میانگین± انحراف معیار قطر فولیکولهای تخمدان راست دراردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس تا اواسطمرداد کاهش مییابد.58
نمودار 4ـ15ـ میانگین± انحراف معیار قطر فولیکولهای تخمدان چپدراردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس تا اواسطمرداد کاهش مییابد.59
نمودار 4ـ16ـ میانگین± انحراف معیار تعداد فولیکولهای تخمدان راست دراواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس تا اواسط مرداد به طور یکنواخت کاهش می یابد.59
نمودار 4ـ17ـ میانگین تعداد فولیکولهای تخمدان راست دراواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس تا اواسط مرداد به طور یکنواخت کاهش می یابد.60
نمودار 4ـ18ـ میانگین± انحراف معیار تعداد تخم اویداکتی راست از اواسط اردیبهشت تا اواسط تیر تغییری نشان نمیدهد.60
نمودار 4ـ19ـ میانگین± انحراف معیار طول تخم اویداکتی راست در اواسط اردیبهشت بیشترین میزان را داشته،دراواسط خرداد کاهش یافته ولی دوباره در اواسط تیر، افزایش مییابد.61
نمودار 4ـ20ـ میانگین± انحراف معیار عرض تخم اویداکتی راست در اردیبهشت بیشترین میزان را داشته و ازاواسط خرداد تا تیر دوباره کاهش می یابد.61
نمودار 4ـ21ـ میانگین± انحراف معیار وزن تخم اویداکتی راست در اردیبهشت بیشترین میزان را داشته واز اواسط خرداد تا اواسط تیر کاهش مییابد.62
نمودار 4ـ22ـ میانگین± انحراف معیار حجم تخم اویداکتی راست در اردیبهشت بیشترین میزان خود را داشته و دراواسط خرداد کاهش یافته ولی دوباره در اواسط تیر، افزایش مییابد.62
نمودار 4ـ23ـ میانگین± انحراف معیار قطر لایه فولیکولی راست در اردیبهشت به اوج خودرسیده،از خرداد تا تیر کمی کاهش یافته و در اواسط مرداد به کم ترین مقدار خود می رسد.63 نمودار 4ـ24ـ میانگین± انحراف معیار قطر لایه فولیکولی چپ در اردیبهشت به اوج خودرسیده،از خرداد تا تیر کمی کاهش یافته و در اواسط مرداد به کم ترین مقدار خود می رسد.63
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل3-1- جنوب شهرستان دامغان-روستای یزدان آباد25
شکل3-2-جنوب شهرستان دامغان-روستای حسن آباد25
شکل3-3-نمایی از جکوی دم پخ بدریاگای در روستای حسن آباد26
شکل 3ـ4ـ نقشهی ماهوارهای از شهرستان دامغان26
شکل 3ـ5ـ نقشهی ایستگاههای مورد مطالعه با مقیاس 1:2500000027
شکل 4ـ1ـمشاهده فلس روی بدن در جکوی ماده35
شکل 4ـ2ـمشاهده فلس های بالا وپایین36
شکل 4ـ3ـم جنوب دامغان روستای حسن آباد37
شکل 4ـ4ـ جنوب دامغان روستای- صالح اباد37
شکل 4ـ5ـ جنوب دامغان روستای -علیان38
شکل 4ـ6ـ نمونهی جوان T.bedriagai در 15تیر40
شکل 4ـ7ـ تخمدان حاوی فولیکولهای در حال رشد در 15 فروردین40
شکل 4ـ8ـ ماده ی بالغ حاوی دو فولیکول رسیده در 15 اردیبهشت41
شکل 4ـ9ـ مادهی بالغ حاوی یکفولیکول رسیده در 15اردیبهشت41
شکل 4ـ10ـ یک تخم اویداکتی در 15 اردیبهشت42
شکل 4ـ11ـ تخم تازه گذاشته شده (پوستهی خارجی هنوز نرم است) در 30 خرداد تحت شرایط اسارت در محیط تراریوم42
شکل 4ـ12ـ تخم تازه گذاشته شده (پوستهی خارجی هنوز نرم است) در 30 اردیبهشت در محیط طبیعی43
شکل4-13-یک تخمدان حاوی چند فولیکول در15خرداددر محیط ازمایشگاه43
شکل 4ـ14ـ مقطع عرضی تخمدان در 15 اردیبهشت. (بزرگنمایی 100x).44
شکل 4ـ15ـ مقطع عرضی تخمدان در 15 اردیبهشت.(بزرگنمایی 100x).44
شکل 4ـ16ـ مقطع عرضی تخمدان در 15 تیر.(بزرگنمایی 100x).45
شکل 4ـ17ـ مقطع عرضی هسته حاوی هستکها در 15 خرداد. (بزرگنمایی 1000x).45
شکل 4ـ18ـ مقطع عرضی فولیکول در حال رشد در 15خرداد.(بزرگنمایی400x).46
شکل 4ـ19ـ لایه فولیکولی در فولیکول در حال رشد در15 خرداد. (بزرگنمایی 1000x).46
شکل 4-20-پنهان شدن جکوی دم پخ بدریاگای در سوراخ های حفر شده توسط خودشان تحت شرایط اسارت در تراریوم65
شکل4-21- در آوردن زبان و تمییز کردن چشم ها توسط جکوی دم پخ بدریاگای تحت شرایط اسارت در تراریوم65
شکل4-22- جکوی ماده در حال پوست اندازی در محیط آزمایشگاه66
شکل 4-23-نمونه ی دیگر از جکوی ماده در حال پوست اندازی در 15 تیر محیط آزمایشگاه66
شکل4-24- رفتار جفت گیری در T.bedriagai تحت شرایط اسارت در تراریوم67
شکل4-25- نمونه ای از جکوی ماده در هنگام فعالیت در شب در محیط طبیعی67
شکل4-26- خانواده ی Tenebrionidae70
شکل4-27- خانواده Mantidae70
شکل4-28- خانواده Pyralidae71
شکل4-29- خانواده Acrididae71
شکل4-30- خانواده Sphecidae72
شکل4-31- خانواده Formicidae72
شکل4-32- خانوادهMyrmeleontidae73
شکل 4-33- شکار یک شیرمورچه توسط جکوی دم پخ بدریاگای در محیط طبیعی، بلافاصله پس از گرفتن طعمه73
شکل 4-34- شکار یک شیرمورچه توسط جکوی دم پخ بدریاگای در محیط طبیعی، بلافاصله پس از گرفتن طعمه از نمای نزدیک74
چکیده
جکوی دم پخ بدریاگای،تراتوسینکوس بدریاگای 1متعلق به خانواده جکونیده2، شب فعال بوده و زیستگاه اصلی آن در ایران در استانهای سیستان و بلوچستان، خراسان، سمنان، تهران و یزد میباشد. در این مطالعه که از 15 فروردین تا 15شهریور1392 روی خصوصیات زیستی این گونه دراستان سمنان انجام شد، حدود 15 نمونه از 4 ایستگاه در روستاهای حسن آباد، علیان، صالح آبادو یزدانآباد واقع در جنوب شهرستان دامغان به منظور مطالعات مورفومتریک و مریستیک با استفاده از دست و چراغقوه جمعآوری شدند. در طی ششماه، 30تخمدان بالغ مورد بررسیهای بافتی و مورفومتریک قرار گرفتند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد مادهها در اواسط فروردین، اووژنز خود را آغاز میکنند. اووژنز این گونه دارای مراحل غیرفعال، زردهسازی و تخم اویداکتی است. اووژنز در اردیبهشت به اوج خود رسیده و از اواخرتیر به بعد کاملاً خاتمه مییابد. . تخمدانها زوج و کیسهای بوده و از 3 تا 6 فولیکول در هر تخمدان موجود است که قطر آنها از 95/4 میلیمتر تا 78/24 میلیمتر میباشد. لایه فولیکولی در این مارمولک پلیمورفیک و چندلایه است. قطر لایهی فولیکولیدر فولیکولهای نارس از94/3 میکرون تا02/4 میکرون میباشد. مطالعه بر روی مورفومتری جمعیتهای این گونه در نیمهی جنوبی شهرستان دامغان تفاوت معنیداری را بین اکثر جمعیتهای آن نشان نداد. زیستگاه این گونه در منطقه ی مورد مطالعه درنواحی بیابانی یا نیمه بیابانی خشک، در دشتهای رسی، ماسه ای یا شنی، تپههای رسوبی آمیخته با سنگریزه و شن، دشتهای نمکی، با پوشش گیاهی بوتهای، درختچهای و علفی، همچنین زمینهای کشاورزی و بناهای متروکه میباشد. همچنین این گونه از مارمولکها جهت فرارکردن از دست دشمن، به مخفیگاههای خود بر روی تپههای ماسهای که به صورت شبکهای به هم راه دارند میروند. به دلیل سرعت کند و عدم سیستم دفاعی خاص، به محض گرفتارشدن، ادراری از خود خارج میکنند. فعالیت این گونه با اتمام فصل زمستان و شروع گرما از اواسط فروردین آغاز و تا شهریور ادامه دارد. جکوها با تاریکشدن هوا و غروب افتاب از مخفیگاه خود خارج شده و شروع به فعالیت میکنند. با رسیدن به اوج شب فعالیت آنها کم میشود و مجددا از ساعت 3 بامداد تا روشن شدن هوا فعالیت آنها افزایش مییابد. اعضای این گونه دارای رژیم حشره خواری هستند.
کلمات کلیدی: جکوی دم پخ بدریاگای، تراتوسینکوس بدریاگای، جکونیده، خصوصیات زیستی،
فصل اول
مقدمه
1ـ1ـ مقدمه
خزندگان به ویژه سوسمارها در بسیاری از اکوسیستمها حلقههای مهمی به شمار میآیند و دارای ارزشهای اکولوژیک خاص و مفیدی هستند اهمیت آنها به عنوان قسمتی از زنجیره غذایی بسیار برجسته است.همچنین آنها از عوامل بازدارنده و کنترل کننده طغیان بسیاری از موجودات آسیب رسان به شمار می آیند وبا شکار حشرات و جانوران موذی نقش مثبتی برای کشاورزی دارند، بنابراین در حفظ تعادل اکوسیستم مفید هستند. این موجودات شاخصهای زیستی تغییرات اکوسیستمی نیز به حساب می آیند (حاجی قلی کمی وهمکارانش،1387 ).از طرفی دیگراثر خزندگان در کنترل حشرات و نرم تنان بقدری مهم است که درطرحهای کشاورزی نباید از این عامل مهم غافل ماند.خزندگان به ویژه مارمولک ها میزبان اولیهانواع لارو کرمها بخصوص نماتودها هستند. این لاروها در دوره بلوغ انگل خطرناک حیوانات اهلی (بویژه گوسفند و بز) بشمار میآیند . بعضی از انگلهایی که در بدن این خزندگان میزبان زندگی میکنند میتوانند حامل بیماریهایی برای انسان باشند. بعنوان مثال انگل لیشمانیا-تروپیکا 3 زخم آسیایی بوجودمیآورد. گاهی مارمولکها میتوانند در مهارکردن بیماریهای که توسط حشرات ناقل ایجاد میگردد عامل مفید به حساب آیند. از جمله در جنوب، پشههای مالاریا توسط سوسمارهای بومی شکار میشوند و یا بعبارت دیگراین خزندگان در کاهش پشه مالاریا نقش بسیار مؤثری دارند (محمد بلوچ، 1356 ).در برخی مناطق مانند عربستان، مردم از سوسمارها تغذیه میکنند. پوست برخی سوسمارها در صنعت چرمسازی برای ساخت کیف، کفش، دستکش و کمربند استفاده میشود. برخی از آنها بعنوان حیوانات خانگی استفاده میشوند. از نظر زینتی نیز بسیاری از سوسمارها بخصوص آفتابپرستها بخاطر تغییر رنگهای زیبا جنبهی تزئینی و نمایشی دارند (رستگار پویانی، 2008)4. خزندگان از جمله زیستمندانی هستند که بدلیل حساسیت ویژه خود و تخریب زیستگاهایشان بیش از پیش آسیبپذیر بوده و بعضی از گونههای آن درخطر نابودی قراردارند . علیرغم این نقش اکولوژیکی و تنوع زیستی خزندگان، سوسمارها کمتر مورد توجه قرارگرفته و آن گونه که شایسته اهمیت آنها است مطالعه درخور توجهی در مورد آنها در ایران انجام نیافته است (علیرضا داداشی و همکارانش، 1387). امروزه بخاطر جلوگیری از انقراض آنها، کشتن این حیوانات، غیرقانونی اعلام شدهاست. فون خزندگان و بویژه مارمولکهای ایران بسیار چشمگیر و جالب توجه است.با شناخت صحیح گونههای موجود در یک منطقهو ارتباطات بین گونهای و فراگونهای میتوان از آسیبهای فراوان یکه به محیط زیست وارد میشود، جلوگیری نمود و از منابع مختلف به نحو بهتر و مطلوبتری بهرهبرداری کرد. جنس تراتوسینکوس متعلق به خانوادهی جکونیده میباشد این خانواده با داشتن100 جنس و 943 گونه در جهان و12جنس و 43 گونه در ایران جزو بزرگترین خانوادههای مارمولک محسوب میشود (رستگار پویانی، 2008).
خانواده جکونیده دارای بیشترین تعداد جنسهای مارمولک میباشد که این گونه مانند بیشتر اعضاء این خانواده شب فعال میباشد (اندرسون، 1999)5. در محدوده پراکندگی وسیع این جانور در ایران و مناطق مجاور، جمعیتهای منطقهای فراوانی وجود دارند که ممکن است حالت ایزوله داشته باشند. تاکنون مطالعات زیادی توسط دانشمندان داخلی و خارجی روی خزندگان ایران صورت گرفتهاست ولی در مورد جکوی دمپخ بدریاگای بهدلیل پراکنش محدود اط?عات چندانی دردست نیست و در حد گزارشات منطقهای بوده است. بنابراین تمام موارد مورد مطالعه در این تحقیق جدید بوده و میتواند مورد استفاده دانشپژوهان داخلی و خارجی قرار گیرد (حجتی وهمکارانش،1388).
1-2- کلیاتی در مورد خزندگان
واژهی رپتیلیا 6که به ردهی خزندگان اطلاق میشود در مورد اولین جانورانی است که توانسته‌اند زندگی در خشکی را بطور کامل تحمل نمایند. این رده گروه کاملاً موفقی از مهرهداران هستند که تقریباً تمامی زیستگاههای خشکی را به تصرف خویش درآوردهاند و یکی از ارکان مهم فون بیابانها محسوب میشوند.اجداد خزندگان دوزیستان محسوب می‌شوند.اولین خزندگان حدودا 340 میلیون سال پیش در دورهی کربونیفر ظاهر شدند 160 میلیون سال پیش در دوران مزوزوئیک (ژوراسیک و کرتاسه ) که به عصر خزندگان شهرت داشته است به اوج قدرت خود رسیدند. خزندگان جدید با پوست فلسدار و تخم کلئیدوئیک و ترشح اسید اوریک مشخص میشوند. تمام این موارد به استقلال خزندگان از آب مربوط است. برخلاف دوزیستان همهی خزندگان به آب، برای نوشیدن و تخمگذاری به مقدار کم نیاز دارند که آن را از محلهایی که آب باران تجمع یافته و ذخیره شده مانند شکافها، حفرات و زیر زمین یا چگالش بخار هوا به صورت شبنم بر روی زمین یا روی بوتهها و سنگها، به دست میآورند. اما غالباً آب مورد نیاز بدن را از همان شکار خود تأمین میکنند. بنابراین نیازهای مربوط به آب را به حداقل رسانده و به آنها این امکان را میدهد که در مکانهای خشکتر زندگی کنند. بسیاری از خزندگان میتوانند حرارت بدنشان را تقریباً ثابت نگه دارند. این جانوران عمل فوق را با گرم کردن بدن در آفتاب یا دراز کشیدن در سایه برای سرد شدن بطور غریزی انجام میدهند. به این روش اکتوترمی میگویند. این فرایند با حالت اندوترمی که در پستانداران و پرندگان وجود دارد و به وسیله آن گرمای اضافی حاصل از سوخت و سازی را برای تثبیت دمای بدن مصرف مینمایند متفاوت است (زوگ و همکارانش،2001)7. اسکلت بدن آنها کاملا استخوانی است. سطح بدن از پوست شاخی وخشک پوشیده شدهاست. جلد معمولاً داری پولک و غده پوستی است. غالباً دو جفت زائده حرکت در این جانوران به چشم میخورد. هر زائده پنج انگشت شاخی دارد که برای دویدن، خزیدن و یا بالا رفتن به کار میرود. مثلا زوائد حرکتی لاکپشت آبی به صورت باله تغییر شکل یافتهاست. دست وپا در برخی از خزندگان بسیار کوتاه، در برخی استخوانی و در برخی دیگر کاملا تحلیل رفتهاست. قلبشان سه حفره‌ای است. دهلیزها کامل و در بطنها دیواره مابین آنها کامل نیست. دارای گلبولهای قرمز هسته دار، بیضی شکل و از دو طرف مقعر هستند. تنفس بوسیله شُش انجام میپذیرد. جنین از چهار پرده آمنیون، کوریون، کیسه زرده و آلانتوئیس پوشیده می‌شود خزندگان نسبت به پستانداران، نیاز به انرژی کمتری دارند. و گاهی هفتهها با یک وعده غذایی زندگی میکنند. لقاح داخلی است و معمولاً مقاربت انجام میگیرد. از لحاظ جنینشناسی خزندگان از ماهیان و دوزیستان متمایز هستند. اغلب تخم گذارند و در بسیاری از ان،ها جنسیت نوزاد توسط دمایی که جنین طی فرایند روی تخم خوابیدن در معرض آن قراردارند مشخص میشود (کیابی، 1381 و لطیفی، 1379).
از 14 گروه خزندگان مزوزوئیک فقط 4 گروه از آنها باقیماندهاند که متعلق به 4 گروه لاکپشتان، تمساحها، رینکوسفالها و فلسداران میباشند. امروزه حدود ???? گونه از خزندگان زنده وجود دارند.
گروه اول: مارها، سوسمارها و سوسمارهای کرمی شکل از راسته فلسداران 8میباشند که می توان این گروه را به صورت خزندگانی دارای بدن پوشیده از فلس دانست که منفذ کلواک عرضی دارند و اندام جفتگیری در آنها زوج میباشد که از زمان انقراض خزندگان در دوران مزوزوئیک انشعاب پیدا کرده و گروههای پراکنده و فراوانی را به وجود آوردهاند.
گروه دوم: کروکودیلها میباشند که حدود 200 میلیون سال است که بدون تغییر باقی ماندهاند و ممکن است سرانجام نسل آنها به دست بشر منقرض گردد.
گروه سوم: لاکپشتان هستند که گروهی قدیمی بوده و از بدو به وجود آمدنشان تا کنون تغییر چندانی را متحمل نشده و مشابه خزندگان اجدادی خود میباشند.
گروه چهارم: خزندگان باستانی هستند که امروزه فقط راستهی رینکوسفالیا 9بر جای مانده است و فقط دارای یک نمونهاند که به تواتارا 10 یا اسفنودون 11 و یا هاتریا 12 شهرت دارد و فقط در بعضی از جزایر زلاندنو یافت میشود (صدیقی،1387).
1-3-منشاخزندگان
ایجاد گروه خزندگانی عنی انشعاب آن باعث بنیان نهاده شدن گروه جدیدی ازجانوران به نام آمنیونداران گردید، که خزندگان اولیه و سیناپسیدها جز اجداد آنها محسوب میگردد. این جدمشترک را بعدها کوتیلوسور نامیدند. از تکامل این جد مشترک گروه بزرگ خزندگان به وجود آمد که توانستند تمام مناطق را تسخیر کنند امااین حادثه تا پایان کرتاسه ادامه داشت و پس از انقراض بزرگ کرتاسه تنها تعداد معدودی از خزندگان باقی ماندند (صدیقی،1387).
1ـ4ـ ردهبندی خزندگان
مبنای رده بندی خزندگان بر اساس وجود یا عدم وجود تعداد حفره یا حفراتی در جمجمه13 معروف به پنجره گیجگاهی میباشد.
بر این اساس خزندگان به شش زیر رده تقسیم می شوند :
1-4-1-زیر رده آناپسیدا 14
اعضای این زیر رده به عنوان قدیمیترین خزندگان، فاقد پنجرهی گیجگاهی در جمجمه هستند. استخوان مربعی در آنها غیر متحرک است و دارای دو راستهی کوتیلوزوریا و لاکپشتها 15 میباشند.
1-4-2-زیر رده سیناپتوزوریا 16
جمجمه از نوع پاراپسید بوده و استخوان مربعی به جمجمه چسبیده است و در دوره پرمین تا کرتاسه میزیستهاند. اشکال اولیه آنها خاکزی و سوسمارمانند بودهاند.
1-4-3-زیر رده ایکتیوپترژیا 17
این خزندگان دریازی و گوشتخوار بوده و بدنی دلفین مانند داشتهاند که واجد یک باله پشتی نیز بودهاند. اندامهای حرکتی پارو مانند و باله دمی بزرگ بوده است. دارای یک جنس به نام ایکتیوزوروس بوده که 9 متر طول داشته و از دوره تریاس تا کرتاسه میزیسته است.
1-4-4-زیر رده دیاپسیدا18
این زیر رده دارای دو جفت سوراخ گیجگاهی جمجمه میباشد. یک جفت در آرواره و جفت دیگر در بالای جفت اول و به واسطه کمان استخوانی از جفت اول جدا میگردد. این گروه سبب پیدایش تمام گروههای دیگر خزندگان و پرندگان گردیدند. دیاپسیدها گروهی از جانوران تتراپود هستند که در رکورد فسیلی حدود سیصد میلیون سال قبل و دورهی کربنیفر انتهایی ظاهر شدهاند که شامل تمام پرندگان، کروکودیلها، سوسمارها، مارها و تواتاراها میباشد. سوسمارها فاقد یک جفت از منافذ فوق هستند، ولی بخاطر جد مشترکشان هنوز هم بعنوان دیاپسید در نظر گرفته میشوند. فوقراستهی زندهی لپیدوزوریا گروه بزرگی از خزندگان امروزی را تشکیل دادهاند که دارای دو راسته مهم زیر هستند:
1-4-4-1-راسته رینکوسفالیا :
خزندگانی شبیه به سوسمار بوده که اندامهای حرکتی ضعیفی داشتهاند و تمام آنها بجز یک گونه به نام توآتارا (هاتریا)با نام علمی اسفنودون پانکتاتوس 19 از بین رفتهاند. توآتارا تنها بازمانده از یک گروه خزندگان ابتدایی است که بدون تغییر باقی مانده (فسیل زنده) و فقط در بعضی از جزایر زلاندنو یافت میشود.
1-4-4-2-راسته اسکواماتا یا فلسداران :
این راسته مارها و سوسمارها را شامل میشود که موفقترین گروه خزندگان میباشند و شامل سه زیرراسته سوسمارها یا مارمولکها 20 ، مارها 21 و سوسماران کرمیشکل 22 میباشند.
1-4-5-زیررده آرکئوزوریا 23
این زیررده شامل کروکودیلهای زنده، دایناسورها وتروسوریا 24میباشد که در دوره تریاس بوجود آمده و در دوران مزوزوئیک فراوان بودهاند. کروکودیلها حدود 200 میلیون سال است که بدون تغییر باقی ماندهاند و ممکن است سرانجام نسل آنها به دست بشر منقرض گردد.
1-4-6-زیررده سیناپسیدا 25
خزندگان شبه پستاندار بودهاند. این زیر رده در دوره کربونیفر ظاهرشده و خزندگان غالب دوره پرمین بودهاند که عدهای از آنها اجداد پستانداران را بوجود آوردهاند(یانگ،1981)26.
1ـ5ـ موقعیت تاکسونومیکی گونهی تراتوسینکوس بدریاگای:
Domain: Eukaryota Whittaker & Margulis, 1978
Kingdom: Animalia Linnaeus, 1758
Subkingdom: Bilateria (Hatschek, 1888) Cavalier-Smith, 1983
Branch: Deuterostomia Grobben, 1908
Infrakingdom: Chordonia (Haeckel, 1874) Cavalier-Smith, 1998
Phylum: Chordata – Bateson, 1885 – Chordates
Cladus: Craniata

Subphylum: Vertebrata Cuvier, 1812
Infraphylum: Gnathostomata
Superclass: Tetrapoda Goodrich, 1930
Class: Reptilia (Laurenti, 1767)
Subclass: Diapsida
Infraclass: Lepidosauromorpha
Superorder: Lepidosauria
Order: Squamata Oppel, 1811
Suborder: Sauria (Lacertilia)
Infraorder: Gekkota
Family: Gekkonidae Boulenger, 1884
Subfamily: Gekkoninae
Genus: Teratoscincus (Nikolsky,1900).
Species: Teratoscincus bedriagai (Nikolsky,1900).
1ـ6ـ خصوصیات راسته اسکواماتا :
اسکوماتا شامل مارها، سوسمارها وسوسمارهای کرمی شکل میباشند که به راستهی فلسداران معروفند. سوسمارها از خویشاوندان مارها بوده و هر دو موفق‌ترین خزندگان جدید می‌باشند.امروزه حدود ???? گونه از فلسداران زندگی میکنند. قدیمیترین آن ها مربوط به دوره ژوراسیک است. پوست آنها با صفحات یا فلس‌های شاخی اپیدرمی پوشیدهشده و بصورت دورهای پوستاندازی میکنند و مفصلی، جمجمه و آرواره آنها را به هم متصل کردهاست که آنها را قادر به گرفتن شکارهای بزرگترکردهاست، همچنین به آنها قدرت بیشتری برای گاز گرفتن میدهد می‌باشند. استخوان مربع27متحرک و جمجمه دارای قابلیت حرکت می‌باشد . شکاف کلواک بصورت عرضی و افراد نر دارای یک جفت اندام جفت‌گیری می‌باشند(شفیعی، 1377).
1ـ7ـ خصوصیات زیرراسته سوسمارها :
سوسمارها از نظر اندازه و شکل بدن متنوع‌ترین گروه از خزندگان جدید هستند.حدود 3750 گونه که در20 خانواده قرار دارند، دارای گسترش جهانی بوده و موفقترین خزندگان زنده را تشکیل میدهند. این زیرراسته از اندازه ? سانتی متر (جکوهای پلنگی) تا حدود ?/? متر(اژدهای کومودو) دیده میشوند و از نظر چند خصوصیت تشریحی با دیگر گروه‌های خزندگان اختلاف دارند. اگر چه سوسمار‌های تیپیک برخی طرح‌های ابتدایی خزندگان را حفظ کرده‌اند، چنین فرم‌هایی به رینکوسفالیا نزدیک می‌باشند، اما برخی از آنها بخاطر تمایل به از دست دادن کمان گیجگاهی پائینی و تکامل استخوان مربع متحرک متفاوت می‌باشند. برخی انواع اولیه بطور قابل ملاحظه‌ای تخصص یافته‌اند. اطلاعات در مورد انشعاب‌یابی سوسمارهای اولیه هنوز کامل نیست(یانگ،1981). سوسمارها یکی از متنوع‌ترین گروه‌های موفق مهره‌داران ساکن بیابان‌های گرم دنیا هستند، مشکلات تعادل آب و تنظیم درجه حرارت مثل سطح پایین دسترسی به غذا مخصوص چنین نواحی است که بوسیله سوسمارهای بیابان بعنوان ویژگی‌های عمومی خزندگان بدون نیاز به سازش‌های ویژه یا یک صفت اختصاصی فیزیولوژیکی برای گونه‌های بیابانی حل شدهاست (شفیعی،1377).
بخش قدامی جمجمه سوسمارها بطور کامل استخوانی نشدهاست، دو نیمه آرواره‌های پائین معمولاَ بطور غیر متحرک بهم متصلند. کمربندهای سینه‌ای و لگنی یا حداقل بقایایی از کمربند لگنی حتی در انواع بدون اندام حرکتی دیده می‌شود (ترنتیو،1961)28.تنفس نه تنها در این زیر راسته بلکه در کلیه خزندگان دیگر، با شش صورت میپذیرد. همگی خونسرد هستند و دمای بدن در آنها تابع دمای محیط است. نوزاد در بدو تولد به حیوان بالغ شبیه است. این خزندگان عموماً به کمک تماس با منابع حرارتی، میتوانند به مدت طولانی در طی روز دمای بدن خود را در سطح بالایی ثابت نگه دارند که خود زمینه فعالیت و در واقع شکار در گونههای روز فعال مثل آگاماها است. اگر چنان چه دمای بدن خیلی بالا برود، مثل ساعتهای اوج گرمادهی آفتاب در ساعت های 12 تا15-14 بعد از ظهر، زیر گیاهان و یا درون حفرات و شکافها پناه خواهند برد. قدرت دید در زمان هایپرترمیک ( زمانی که خون و بدن در دمای بالاست )، در گونههای روز فعال، بالا بوده که علت آن هم جریان بیشتر خون و لذا خونرسانی بهتر به سلولهای گیرنده نوری و عصبی است. بعضی از اعضای این زیرراسته، دست و پا ندارند و نباید آن ها را با مارها یکسان دانست. سوسمارهای جدید انشعابات سازشی وسیعی را نشان می‌دهند و شامل انواع خاکزی و درخت‌زی و حفار و نیمه آبزی می‌باشند. اکثریت آنها گوشتخوار، اما تعدادی گیاه‌خوار نیز وجود دارند (یانگ،1981). در مارمولکهایی که صدا تولید میکنند، صدا در انتخاب جنس نقش دارد. جکوها دارای صدایی توسعهیافته هستند و صدای بعضی از آنها از فاصله 100 متری نیز شنیده میشود. همچنین در مارمولکها، طلب جفت کردن همراه با حرکات و رفتارهای خاصی میباشد.. زیر راسته مارمولکها تنوع بسیار جالبی دارند. اندام جاکبون که زوج است و در کام دهان قرار می‌گیرد عضو جالبی است که مارمولک ها از ان در ردیابی طعمه و دریافت جفت استفاده می‌کنند. این اندام به عصب بویایی مرتبط بوده و دارای بشره حسی است و در ارتباط نزدیک با کانال غده اشکی بوده و احتمالا از ترشحات آن استفاده می‌برد. ذرات رایحه‌دار و معطره یا بوهای بخصوص را شناسایی نموده و بدین وسیله راهنمای جانور در طعمه‌یابی و جفت در زمان جفتگیری خواهد بود. اکثر مارمولکها تخمگذار وتعدادیزنده زا و نیز جداجنس هستند .برخی سوسمارها اگر شرایط تخمگذاری مناسب نباشد فولیکولهای بزرگ ایجاد شده را بازجذب مینمایند. اگر فولیکولهای بزرگ، تخمکگذاری نکرده و بازجذب هم نشوند، غشاهای فولیکول بالغ به یکدیگر خواهند چسبید و یک تودهی بزرگ زرده ایجاد خواهند کرد. این توده ممکن است شکسته و تجزیه شده و تودهی زردهی آزاد ان نیز در سلوم میتواند باعث ایجاد التهاب شدید و پریتونیتیز شود که در نهایت میتواند منجر به بیماریهای جدی و مرگ شود(جوین و همکارانش،1978)29.
1ـ8ـ خصوصیات خانواده جکونیده:

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

خانواده جکونیده از نظر این که نمایانگر صفات اجدادی مارمولکها هستند قابل توجهاند. همچنین این خانواده با داشتن 100 جنس و 943 گونه در جهان و 12 جنس و 43 گونه در ایران(رستگارپویانی و همکارانش،2008) جزو بزرگترین خانوادههای مارمولک محسوب میشود.تعداد زیادی از جنسهای اندمیک به این خانواده تعلق دارند. تنوعات تاکسونومیکی در این گروه بسیار زیاد است که علت آن انعطافپذیری زیاد آنها از نظر ریختی در امر سازش با محیط و زیستگاه است. پوست آنها نرم و دارای برجستگی (توبوکول) است. پولکها در سطح فوقانی بدن بندرت یکدیگر را میپوشانند. فاقد استخوان پوستی (استئودرم) منظم، فاقد پولکهای متقارن روی سر هستند. استخوان ترقوه پهن و انتهای داخلی آنها تشکیل یک حلقه را میدهد. استخوان گونهای حالت تحلیلرفته داردو فاقد دندان میباشند. دندهها بلند بوده و حلقههای کم و بیش استخوانی را در عرض ناحیه شکمی ایجاد میکنند. دست و پا همیشه توسعه یافته و حالت 5 انگشتی وجود دارد. شکل انگشتان بسیار متنوع است. همهی آنها (بجز جنس آگامورا) هنگام خطر یا مواجه شدن با شکارچی، دم خود را از نواحی خاصی قطع کرده و دم قطع شده با حرکات خود به خودی حواس شکارچی را جلب میکند تا جانور فرصت فرار پیدا کند. این حرکات به واسطه بخشی هماهنگ کننده در نخاع درون دم کنترل می شوند. سیگنالهایی که این حرکات را کنترل میکند از انتهای دم آغاز شده و نشان میدهد نوعی مرکز کنترل کننده در این قسمت از اندام قرار دارد. چشمها معمولاً بزرگ، پوشیده از یک غشاء شفاف و فاقد پلکهای متحرک بوده و مردمک (بجز در جنس پریتوروس) معمولاً عمودی است.بجز دو گونه در نیوزلند، همگی تخمگذارند سوراخ گوش کم و بیش آشکار است. جکوها بینایی بسیار قوی و شنوایی خوبی دارند که در حمله و تولیدمثل از آنها استفاده میکنند. جکوها در زمینهی ایجاد صداهای کمپلکس که در رفتار اجتماعی آنها دخالت دارد، در بین مارمولکها بینظیر هستند (مارسلینی،1977)30. بجز دو گونه در نیوزلند، همگی تخمگذارند و نرها عموماٌ بوسیله تورم پایه دم و وجود منافذ رانی یا پیش مخرجی از مادهها مشخص میباشند. افراد این خانواده در اکثر نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری دنیا یافت میشوند ولی در نواحی هند و استرالیا تنوع آنها بیشتر است(اندرسون،1999).
1ـ9ـ مشخصات جنس تراتوسینکوس:
تراتوسینکوس جنس کوچکی شامل 5گونه و3زیرگونه می باشدوتنها جنس زیرخانواده جکونیده است که استخوان انگو?ر خود را حفظ کرده است.همچنینفلس های بزرگ شبیه دایره از پشت به جلو در استخوان پس سر مشاهده می شود.امروزه این جنس را متعلق به زیرخانواده تراتوسینسینه31 میدانند.برخی از افراد این جنس از طریق قزاقستان و غرب چین به مرز دریای خزر راه می یابند و برخی دیگر در مناطق جنوبی تر زندگی می کنند که شامل: شرق شبه جزیره ی عرب، عمان، افغانستان و پاکستان می باشد. به طور عمده اغلب اعضاء تراتوسینکوس شب فعال می باشند و در تاریک ترین ساعات شب از مخفیگاه خود بیرون می ایند و شروع به فعالیت می کنند. اما برخی دیگردر طول روز تا زمانی که هوا گرگ و میش می شود فعالند. همچنین سوراخ هایی به عمق 80 سانتی متر در زیر زمین حفر می کنند.در تابستان، دمای 30-25 درجه ی سانتی گراد دمای مناسب برای ان ها می باشد. افراد این جنس اکسیژن موجود در هوا را به طور مستقیم از طریق پوست خود دریافت می کنند. همچنین جیرجیرک، کرم، ملخ، سوسک و لاروها غذای مناسبی برای ان ها محسوب می شود.البته وجود کلسیم و ویتامین در رژیم غذایی این جانوران اجباری است.زمان جفت گیری در این جنس با اغاز سال، هنگامی که دمای محیط افزایش می یابد، شروع می شود. در طول این مدت وجود کلسیم اضافی برای جنس ماده بسیار مهم و حیاتی است.اعضای این جنس در سال 2عدد تخم می گذارند.تخم ها باید در رطوبت نسبی40-30%خشک شوند (ولدکامپ،1758)32.
1ـ10ـ مشخصات گونهی تراتوسینکوس بدریاگای
نام انگلیسی Bedriagai Skin Gecko
نام فارسی:جکوی دم پخ بدریاگای
محل پیدایش تیپ درایران:(زیرکوچ واقع در سیستان وبلوچستان)(رستگارپویانی،1369).
خصوصیات: چشمها بزرگ، مردمک چشم عمودی، فاقد پلک چشم، انگشتان باریک با چنگالهای دراز و مسطح، دارای حاشیه های ریشه دار یا شانه مانند، سطح شکمی پوشیده از فلسهای دانه ای ریز، فاقد منافذ رانی و مخرجی، فلسهای درشت بر روی پشت که تا پشت ناحیه شانه ها امتداد دارد ( نه جلوتر)، ناحیه گردن پوشیده از فلسهای دانه ایی ریز، فلسهای شکمی مساوی و یا تقریبا کوچگتر از فلسهای پشتی، حدود 52-36 فلس دور بدن، لب بالا 11-9فلس، لب پائین 10-9فلس، در 3/1 انتهایی دم دارای صفحات پولکی درشت.(اندرسون،1999).
الگوی رنگ بدن: سطح پشتی خاکستری روشن، حنایی روشن یا کرم؛ سر با یک اثر هلالی شکل قهوه ای از چشمها تا پشت سر؛ نوار عمودی تیره روی پوزه، زیر چشم و روی ناحیه گوش؛ پشت با چهار یا پنج اثر 8 شکل قهوه ای که نوک آنها به سمت دم که در بالغها روشن تر و بریده بریده تر است؛ دم با دو یا سه نوار قهوه ای، که در بالغها روشن تر و نامشخص تر می شوند؛ اندامهای حرکتی بدون طرح تیره؛ ناحیه شکمی سفید(اندرسون،1999).

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید