2-7-7-کودهای زیستی39
2-7-7-1- نیتروکسین ( ازتوباکتر – آزوسپیریلیوم)42
2-7-7-2- کود فسفاته بارور-245
2-7-7-3- هیومیک اسید48
فصل سوم: مواد و روش ها53
3-1- شرایط انجام پژوهش54
3-2- مواد گیاهی54
3-3- تیمارهای آزمایشی55
3-4- صفات مورد اندازه گیری55
3-5- طرح آزمایشی و آنالیز آماری58
فصل چهارم: نتـــایج60
4-1- ویژگی های کمی عملکرد61
4-1-1- تعداد میوه62
4-1-2- عملکرد میوه63
4-1-3- اندازه میوه64
4-2- ویژگی های کیفی میوه65
4-2-1- حجم آب میوه67
4-2-2- مواد جامد محلول میوه (TSS)67
4-2-3- اسید میوه68
4-2-4- نسبت بریکس به اسید قابل تیتر69
4-2-5- رنگ میوه70
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری75
5-1- ویژگی های کمی میوه76
تعداد میوه در درخت76
عملکرد درختان پرتقال78
متوسط وزن و قطر میوه79
3-6- ویژگی های کیفی میوه80
جمع بندی83
پیشنهادات85
منابع86
فهرست جدول ها
جدول 1-1- میزان تولید مرکبات در کشورهای عمده جهان6
جدول شماره 1-2. پراکندگی انواع مرکبات در استانهای کشور22

جدول شماره 2-2. مقدار مواد معدنی موجود در یک تن میوه پرتقال.24
جدول 3-2. حداقل درجه حرارت قابل تحمل گونه های مختلف مرکبات (برحسب سانتی گراد)27
جدول 4-2- حد بهینه عناصر غذایی کم مصرف و پرمصرف در پرتقال.38
جدول 1-3. ویژگی های فیزیکوشیمیایی خاک مورد استفاده.54
جدول 1-4. نتایج تجزیه واریانس صفات کمی میوه درختان پرتقال والنسیا در پاسخ به کاربرد کودهای زیستی.61
جدول 4-2- نتایج تجزیه واریانس صفات کیفی میوه درختان پرتقال والنسیا در پاسخ به کاربرد کودهای زیستی.66
جدول 4-3- نتایج تجزیه واریانس شاخص های رنگ میوه درختان پرتقال والنسیا در پاسخ به کاربرد کودهای زیستی.71
فهرست شکل ها
شکل 1-1- نواحی عمده کشت و کار مرکبات در ایران7
شکل 1-2. نمایی از کود نیتروکسین مورد استفاده در این پژوهش، حاوی (ازتوباکتر و آزوسپیریلیوم)45
شکل 2-2. نمایی از کود فسفاته بارور مورد استفاده در این پژوهش48
شکل 3-2. نمایی از کود هیومیک اسید مورد استفاده در این پژوهش.52
شکل 1-3. دستگاه رفرکتومتر مورد استفاده در تعیین مقدار TSS در آب میوه پرتقال.56
شکل 2-3. تشکیل رنگ صورتی به عنوان نقطه پایان تیتراسیون اسید های آلی میوه.57
شکل 3-3. دستگاه کرومامتر Minolta CR400 مورد استفاده در اندازه گیری رنگ میوه.58
شکل 4-3. نقشه طرح آزمایشی در محل انجام پژوهش.59
اسید هیونیک=AH، نیتروکسین=N و بارور2=B2.59
شکل 1-4. اثر کاربرد کودهای زیستی بر تعداد میوه در هر درخت پرتقال والنسیا.62
شکل 4-2- اثر کاربرد کودهای زیستی بر عملکرد میوه درختان پرتقال والنسیا.63
شکل 4-3- اثر کاربرد کودهای زیستی بر متوسط وزن میوه پرتقال والنسیا.64
شکل 4-4- اثر کاربرد کودهای زیستی بر قطر میوه پرتقال والنسیا.65
شکل 4-5- اثر کاربرد کودهای زیستی بر حجم آب میوه پرتقال والنسیا.67
شکل 4-6- اثر کاربرد کودهای زیستی بر مقدار مواد جامد محلول میوه پرتقال والنسیا.68
شکل 4-7- اثر کاربرد کودهای زیستی بر درصد اسید قابل تیتر در آب میوه پرتقال والنسیا.69
شکل 4-8- اثر کاربرد کودهای زیستی بر نسبت بریکس به اسید قابل تیتر در آب میوه پرتقال والنسیا.70
شکل 4-9- اثر کاربرد کودهای زیستی بر درخشندگی رنگ پوست میوه پرتقال والنسیا.72
شکل 4-10- اثر کاربرد کودهای زیستی بر زاویه رنگ پوست میوه پرتقال والنسیا.73
شکل 4-11- اثر کاربرد کودهای زیستی بر کرومای رنگ پوست میوه پرتقال والنسیا.74
بررسی اثر اسیدهیومیک ، نیتروکسین و کود بارور-2 روی عملکرد کیفی و کمی مرکبات رقم والنسیا در جنوب کرمان، شهرستان فاریاب
توسط: محمد رشیدخواه
چکیده
عدم مصرف بهینه کودهای نیتروژنه و فسفره در باغ های مرکبات موجب بروز اختلالات در کشت و کار این محصول و بروز آلودگی های زیست محیطی شده است. در این راستا استفاده از کودهای زیستی از جمله راه حل هایی است که در سال های اخیر مطرح شده است. لذا در این تحقیق تلاش گردید اثر سه نوع کود زیستی اسیدهیومیک، نیتروکسین و کود بارور-2 برای اولین بار به طور هم زمان روی پرتقال، رقم والنسیا در قالب طرح بلوک کاملا تصادفی با 8 تیمار در جنوب کرمان ازمایش شود و بهترین تیمار معرفی گردید. تیمار های شاهد و بارور-2 کمترین تعداد میوه را در درخت داشتند (به ترتیب 3/97 و 3/105 میوه). تیمار کاربرد آمیخته هیومیک اسید+نیتروکسین+بارور-2 بیشترین عملکرد را ر درختان پرتقال والنسیا ایجاد نمود (1/68 کیلوگرم در درخت). در مجموع بیشترین وزن میوه در تیمار های شاهد و بارور 2 به دست آمد (به ترتیب 4/409 و 9/400 گرم). بیشترین قطر میوه در تیمار های شاهد و بارور 2 مشاهده شد (به ترتیب 71/7 و 69/7 سانتی متر). بیشترین حجم آب میوه در تیمار های کاربرد آمیخته هیومیک اسید+نیتروکسین+بارور-2 (3/167 سانتی متر مکعب)، نیتروکسین و هیومیک اسید (8/169 سانتی متر مکعب) و هیومیک اسید (1/169 سانتی متر مکعب) مشاهده شد. در تیمار آمیخته هیومیک اسید+نیتروکسین+بارور-2 مقدار مواد جامد محلول میوه به صورت معنی داری نسبت تیمار شاهد کاهش یافت. بیشترین مقدار اسید قابل تیتر در میوه های تیمار شاهد (69/0 درصد) و در تیمار بارور-2 (70/0 درصد) مشاهده گردید. تیمار های آزمایشی به استثناء کاربرد بارور-2 به صورت معنی داری نسبت بریکس به اسید قابل تیتر میوه را افزایش دادند. کاربرد بارور-2 (4/55) سطح درخشندگی رنگ پوست میوه پرتقال والنسیا به صورت معنی داری نسبت به تیمار شاهد (0/60) کاهش داد. در پژوهش حاضر اثر تشدید کننده کاربرد هیومیک اسید و نیتروکسین بر تشکیل میوه پرتقال را می توان به افزایش تامین نیتروژن و افزایش تحرک و جذب عناصر غذایی در خاک های آهکی نقش داشته باشد. بر اساس نتایج به دست آمده مشخص گردبد که کاربرد بیش از یک نوع کود زیستی باعث ایجاد اثرات بهتری نسبت به کاربرد تکی آن ها می شود. هرچند که وزن میوه ها و اندازه قطر آن ها در تیمار های کود زیستی نسبت به شاهد کمتر بود، ولی افزایشی که تعداد میوه مشاهده شد از کاهش عملکرد درختان جلوگیری نمود. افزایش تعداد میوه در تیمار های کودهای زیستی باعث بیشتر شدن عملکرد کلی درختان نسبت به تیمار شاهد شد. از طرف دیگر بهبود ویژگی های کیفی میوه نیز در تیمارهای کود زیستی، کاهش ابعاد میوه را در این تیمارها به امری قابل چشم پوشی تبدیل می کند. در این پژوهش کاربرد کود بارور-2 به تنهایی اثری بر ویژگی های کمی و کیفی میوه پرتقال والنسیا نداشت. این مطلب به مصرف زیاد و وجود بقایای زیاد کودهای فسفره در خاک از سال پیش از آزمایش ارتباط داده شد. به این ترتیب بر اساس یافته های این پژوهش استفاده از هیومیک اسید به تنهایی (در شرایطی که وضعیت فسفر خاک در حد کفایت است) و یا در ترکیب با نیتروکسین و بارور-2 (در باغ هایی که از کودهای شیمیایی استفاده نمی شود) برای افزایش عملکرد درختان پرتقال والنسیا در مناطق جنوبی کشور که دارای خاک قلیایی هستند قابل توصیه است. ولی برای اخذ نتایج دقیق تر بایستی اثرات کاربرد این کود ها در طولانی مدت و بر ارقام مختلف نیز مورد ارزیابی قرار داد.
فصل اول
مقدمه
1-1- مقدمه
مرکبات از میوه های قدیمی در جهان محسوب می شوند. پرورش مرکبات در جنوب چین و هندوچین به ویژه جنوب ویتنام از 2400 سال پیش از میلاد مسیح آغاز شده است. بنابر نشانههای تاریخی، عبریها از سده بیستم پیش از میلاد با مرکبات آشنایی داشتهاند. از ایران نیز یکی از مراکز پیدایش و منابع تنوع ژنتیکی مرکبات شناخته می شود. میوه مرکبات غنی از ویتامین های C، B ، و A، فیبر، کربوهیدرات (قندهای ساده فروکتوز، گلوکز و ساکارز) و مقادیری کلسیم، پتاسیم، نیاسین و اسید فولیک می باشد. میوه مرکبات موجـب پایین آوردن کلستـرول خون، پیشـگیری از عفونت هـای ویروسـی و احتمـال بروز سرطان های روده و معده می گردد. لذا با توحه به ارزش غذایی این محصول، امروزه توجه ویژه ای به توسعه کشت و کار آن می شود (Fattahi et al., 2011).
تولید مرکبات در جهان یکی از منابع بسیار مهم تولید ثروت، مبادلات تجاری و اشتغال ساکنین حدود 125 کشور مرکبات خیز جهان شده است. امروزه تجارت جهانی طیف گسترده ای از کالاها و خدمات را در برگرفته که در آن محصولات کشاورزی دارای مقبولیت ویژه ای است. مرکبات یکی از محصولات مهم باغبانی در سطح جهان است که از نظر تجارت (صادرات و واردات کشورها) بعد از موز در مقام دوم قرار دارد (Storey and Walker. 1999). بسیاری از کشورهای جهان به دلیــل بهره مندی از شرایط اقلیمی مناسب ،‌تولیدکننده انواع محصولات کشاورزی بوده و از راه صدور آن با بدست آوردن میلیاردها دلار در آمد ارزی ، بخشی از نیازهای وارداتی خود را تامین میکنند. ایران نیز یکی از بزرگترین تولید کننده های مرکبات در جهان است و با تولید بیش از 7/3 میلیون تن انواع مرکبات در رتبه هفتم جهانی قرار دارد (FAO, 2010).
1-2- ارزش اقتصادی
از نظر اقتصادی مرکبات از مهمترین درختان میوه در جهان هستند. مرکبات تقریباً در 125 کشور در سر تا سر دنیا به عمل میآیند و به خاطر طعم و کیفیت خوب میوه شان شناخته شدهاند. میوههای آن ها بر خلاف سایر درختان میوه، با داشتن کیسه های کوچک محتوی آب میوه (Vesicles) که هر یک از بخشهای درون میوه را پر می کنند، با سایر درختان میوه فرق دارند. این ویژگی و دیگر خصوصیات مرکبات، آن ها را به یک محصول مهم تجارتی و با ارزش تبدیل نموده است که در تولید و تجارت جهانی هم ردیف با سیب قرار گرفته اند (مرتضوی و همکاران، 1381).
با افزایش جمعیت و مهاجرت روستائیان به شهرها و نیز افزایش در آمد مردم و پیشرفت صنعت، اهمیت بازاریابی محصولات کشاورزی روز به روز زیادتر می شود و مسیرهایی که این محصولات از آن ها عبور می کنند پیچیده تر می گردد. در این راستا به کار گرفتن اصول تکنولوژی پیشرفته در بازار رسانی محصولات، منافع تولید کننده و مصرف کننده را به طور قابل توجهی تضمین می نماید. کاربرد وسایل بسته بندی، انبارهای مجهز، وسایل مناسب حمل و نقل و به طور کلی داشتن یک نظام بازاریابی کارآمد و هماهنگ توزیع و قیمت محصول را به نحو چشمگیری یکنواخت تر و طول عمر محصول را بیشتر می سازد. طبق آمار برآورد شده در مورد سهم عوامل بازاریابی در منطقه، سهم واسطه ها در حدود 31 % و سهم تولید کننده (باغدار) از قیمتی که مصرف کننده می پردازد در حدود 40 % محاسبه شده است.
طبق آمار نامه وزارت جهاد کشاورزی در سال 1389 میزان تولید مرکبات کشور رقمی در حدود بیش از 4 میلیون تن بوده است (جدول 1-1). استان مازندران با تولید 47/1 میلیون تن، در حدود 38 درصد تولید کشور را به خود اختصاص داده است، سهم استان فارس در حدود 5/29 درصد بوده است (بی نام، 1387).
1-3- کاربرد
امروزه تولید مرکبات در جهان از اهمیت بسزایی برخوردار است و یکی از منابع مهم ثروت، مبادلات تجاری و اشتغال به کار ساکنین حدود 125 کشور مرکبات خیز جهان به شمار می رود. حدود یکصد صنعت در سراسر جهان از مرکبات در تولید فراورده های خود استفاده می کنند. از موارد مهم و قابل توجه در صنعت مرکبات بالا بردن ارزش افزوده این محصول از طریق تولید محصولات جانبی آن است. در مجموع امروزه از تمام قسمتهای مرکبات شامل گل، پوست میوه و درون میوه استفاده میشود (مرتضوی و همکاران، 1381؛ Fattahi et al., 2011).
کنسانتره و آب میوه اولین محصول فراوری شده مرکبات هستند که بیش از نیمی از جرم میوه را تشکیل می دهند. فراورده حاصل از پوست شامل مارمالاد، محلول های نوشابه ای و پوره ها هستند. این فراورده ها چون بیشتر از سلولز تشکیل شده اند، تنها مقدار کمی از کل جرم بقایای پوست را شامل می شوند. از بقایای پوست مرکبات شامل پالپ خشک شده، آبدان و ملاس در تغذیه دام استفاده می کنند (قناعتیان و همکاران، 1386؛ مرتضوی و همکاران، 1381).
پکتین که در صنایع غذایی کاربرد فراوانی دارد یکی از محصولات بقایای پوست است که از زمان های قدیم مورد استفاده بوده است. این ماده کربوهیدراتی است که فضای بین سلول ها را پر می کند و قبل از رسیدن معمولا به صورت غیر محلول در آب است، ولی با رسیدن میوه، مقدار پکتین محلول در آب زیاد می شود. برای مصارف ژله، مربا و.. وجود پکتین ضروری است (صفی زاده، 1370).
پوست مرکبات دارای غدد روغنی ترپن ها می باشد که هیدروکربن دی لیمونین ماده اصلی آن است. کاربرد این روغن ها در فرمولاسیون مواد غذایی، نوشابه ها و عطرسازی متداول است. برخی ترکیبات موجود در مرکبات در صنایع دارویی اهمیت دارند. اسانس لیمو ماده سیترونلال است که یک آرام بخش بوده و در درمان افراد مبتلا به افسردگی و بیماری های روانی کاربرد دارد (Fattahi et al., 2011).
یک مشخصه خوب جنس های مختلف مرکبات، وجود مقادیر بالایی از فلاونوئید های گلیکوزیدی در میوه ها است که در مرحله رشدی مشخصی در میوه تولید می شوند. برخی از این فلاونوئیدها از نظر تجاری اهمیت داشته و در صنایع غذایی و دارویی مورد استفاده دارند. نارینجین، هسپریدین، روتین، نئوهسپریدین و لیمونین از جمله فلاونوئیدهای مهم مرکبات محسوب می شوند. هسپریدین در باز کردن عروق موثر بوده و نارینجین همانند یک آنتی اکسیدان در بدن نقش حفاظتی دارد (مرتضوی و همکاران، 1381).
1-4- تولید مرکبات در دنیا و جایگاه ایران در جهان
مرکبات بین عرض های جغرافیایی 40 درجه شمالی و جنوبی از خط استوا با خاک مناسب رطوبت کافی و در صورت عدم یخبندان تولید می گردد. لیکن به نظر می رسد مناطق عمده تولید مرکبات در سطح تجاری در نواحی نیمه گرمسیر بالاتر از 20 درجه شمالی یا جنوبی قرار دارد (فتوحی قزوینی، 1378).
ایران یکی از کشورهای تولید کننده مرکبات است و در بین 125 کشور تولید کننده که در سطحی حدود 7603431 هکتار به تولید مرکبات می پردازند، ایران قریب مساحتی حدود 232500 هکتار، انواع مرکبات را در مناطق شمال و جنوب کشور تولید می نماید (FAO, 2010).
1-5- مناطق مهم رشد مرکبات در دنیا
طبق آمار فائو در سال 2010 سطح زیر کشت مرکبات از مرز 6/7 میلیون هکتار گذشت. با تولید 105432578 میلیون تن، دگرگونی اقتصادی بوجود آورده، از این میزان تولید حدود 82 درصد آن در 15 کشور تولید کننده اصلی محصولات باغی است. برزیل، آمریکا و چین به ترتیب عمده ترین تولید کنندگان میوه مرکبات در دنیا هستند. در بین ده کشور تولید کننده اصلی مرکبات ایران از نظر تولید لیمو در رده سوم، نارنگی در رده پنجم و پرتقال در رده هشتم و سایر مرکبات در رده دهم قرار دارد.
جدول 1-1- میزان تولید مرکبات در کشورهای عمده جهان
ردیفنام کشورمیزان تولید (تن)1چین220191562برزیل207747523امریکا116927704مکزیک75029175هند71687006اسپانیا59116007ایران42992478ایتالیا39005729نیجریه340000010مصر32398611ترکیه302694012آرژانتین2722000کل122087751
1-6- مناطق مهم کشت مرکبات در ایران
کشور ایران بیش از 4 میلیون تن مرکبات را در مساحتی حدود 232500 هکتار در مناطق مختلف شمال و جنوب کشور تولید می کند. تمامی تولیدات مرکبات ایران به صورت تازه و کمتر به صورت آب میوه به مصرف داخلی می رسد. به طور کلی نواحی مرکبات خیز ایران به سه نقطه سواحل دریای خزر ناحیه مرکزی و ناحیه بندر عباس و دریای عمان تقسیم می گردند (شکل 1-1).
شکل 1-1- نواحی عمده کشت و کار مرکبات در ایران (جیحونی، 1390).
1-6-1- سواحل دریای خزر
این نواحی از گرگان تا آستارا کشیده شده و ارقام مختلف مرکبات در این محدوده کشت می شود. محدودیت اقلیمی موجب تراکم باغ های مرکبات در نواحی چابکسر تا نوشهر و آمل تا بهشهر شده است. در این نواحی به ترتیب پرتقال، نارنگی، لیموشیرین، لیمو ترش و گریپ فروت کشت می شوند. سطح زیر کشت این نواحی حدود 103444 هکتار بوده که شامل پرتقال های پیوندی روی پایه نارنج و ارقامی مثل نارنگی محلی انشو، کلمانتین و کمی لیموترش و گریپ فروت می باشد (فتوحی قزوینی، 1378).
1-6-2- ناحیه مرکزی
این ناحیه شامل استان های سیستان و بلوچستان، خوزستان، فارس، کرمان و منطقه جیرفت و کهنوج است که در عرض جغرافیایی پایین تر از 33 درجه شمالی قرار دارند. در این نواحی نیز شرایط اقلیمی متفاوتی وجود دارد. بیشتر روزها آفتابی، رطوبت نسبی محیط پایین و متوسط بارندگی این مناطق 300-100 میلی متر است. ناحیه مرکزی در حدود 110718 هکتار سطح زیر کشت داشته و شامل پرتقال های بذری، مکزیکن لایم، نارنگی محلی و لیموشیرین می باشد. در این میان فارس، جیرفت و بم (تا قبل از لزله بم) از وضعیت بسیار بهتری برخوردارند (عدولی و همکاران، 1384).
1-6-3- ناحیه بندرعباس و دریای عمان
درحاشیه خلیج فارس و دریای عمان با عرض جغرافیایی حدود 32 درجه، استان های بوشهر و هرمزگان قرار دارند که کشت مرکبات در بخشهایی از این استان ها صورت می پذیرد. این مناطق عاری از یخبندان، با رطوبت نسبی بالا (حدود 68-35 درصد) و گرمای زیاد در تابستان است. در ناحیه جنوبی در حدود 42547 هکتار باغ مرکبات وجود دارد. غالب ارقام در این منطقه مکزین لایم و لیموشیرین می باشد (سیاری، 1382).
1-7- سطح زیر کشت و میزان تولید در کشور
طبق آمارنامه کشاورزی 1387 سطح زیر کشت مرکبات در کل کشور 220994 هکتار باغات بارور و 30226 هکتار باغات نهال کاری می باشد که سالانه 3864568 تن محصول مرکبات با عملکرد متوسط 17480 کیلوگرم در هکتار می باشد. استان مازندران با تولید سالانه 1479447 تن مقام اول را دارد و استان فارس با تولید سالانه 1140181 تن مقام دوم در کشور را به خود اختصاص داده است.
در حال حاضر استان مازندران با 6/34 درصد از اراضی بارور مرکبات کشور، بیشترین سطح را دارا است و استان های فارس، هرمزگان، منطقه جیرفت و کهنوج، گیلان و کرمان به ترتیب با 8/23، 4/12، 3/11، 1/6، 5/5 درصد از اراضی بارور مرکبات مقام دوم تا ششم کشت این محصول را به خود اختصاص داده اند و شش استان مزبور در مجموع 7/93 درصد سطح بارور مرکبات کشور را دارا می باشند (بی نام، 1387).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

راندمان تولید مرکبات آبی در کشور 6/13961 کیلوگرم در هکتار است. بیشترین و کمترین عملکرد آبی به ترتیب با 2/23812 و 7/834 کیلوگرم به استان های مازندران و لرستان تعلق دارد. متوسط تولید در هکتار مرکبات دیم کشور 3/16551 کیلوگرم می باشد. استان مازندران با تولید 2/26612 کیلوگرم در هکتار بالاترین و استان گیلان با تولید 2/6890 کیلوگرم در هکتار کمترین عملکرد دیم را دارد (بی نام، 1387).

1-8- انواع مرکبات در کشور
از سال 1309 تاکنون بالغ بر150 رقم پرتقال، نارنگی، لیمو شیرین، گریپ فروت، بادرنگ، لیموترش و دورگههای آن ها به کشور وارد شده که پس ازانجام آزمایشهای مقدماتی و مقایسه ارقام در ایستگاه های پژوهشی، رقمهای مناسب برای نقاط گوناگون انتخاب و معرفی می شوند. رقمهای انتخاب شده در سه منطقه مرکبات کاری کشور شامل نوار ساحلی دریای خزر (گیلان ، مازندران وگلستان)، نواحی مرکزی (فارس، کرمان، کرمانشاه، ایلام، کهکیلویه و بویراحمد و یزد) و سواحل خلیج فارس و دریای عمان (خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) کاشته شده است و انجام آزمایشهای مقدماتی و مقایسه ارقام درحال حاضر بر روی تعدادی از ارقام که از سال 1379 به بعد وارد گردیده ادامه دارد (عدولی و همکاران، 1384). ویژگی برخی از مرکبات مهم تحت کشت در کشور در ذیل آورده شده است (جیحونی، 1390).
1-9- مشکلات کشت و کار مرکبات در ایران
باتوجه به اینکه کشور ما دارای مزیت نسبی بالایی در تولید مرکبات می باشد ولی عوامل متعددی از قبیل عدم تغذیه صحیح درختان، مشکلات بسته بندی، حمل و نقل، مسائل مربوط به قرنطینه گیاهی، مقررات زیست محیطی، استانداردهای بهداشتی سایر کشورها، عدم بازاریابی و معرفی مناسب محصول در کشورهای وارد کننده و برخی مسائل حاشیه ای از قبیل مخالفت های مغرضانه با ورود محصولات ایران به بازار جهانی دست به دست هم داده تا میزان صادرات ایران در حد پایین تری نسبت به کل تولید آن قرار گیرد.
از سوی دیگر واردات سنگین مرکبات در چند سال اخیر صدمات سنگینی به اقتصاد باغداران وارد ساخته است. اجرای برنامه تولید مستمر مرکبات با جایگزینی ارقام زودرس، متوسط رس و دیررس ، استفاده از انبارهای مناسب و برنامه های ذخیره سازی مرکبات و کاهش ضایعات محصول می تواند میزان تولید را متعادل و نیاز داخلی را مرتفع سازد تا نیاز به واردات مرکبات کم شود.
انتخاب پایه و پیوندک مناسب هر منطقه و عاری بودن از بیماری های ویروسی، شبه ویروسی و مایکوپلاسمایی در پرورش و تولید بهینه این محصول نقش بسیار مهمی را بازی می کند زیرا وجود بیش از 30 بیماری ویروسی و 70 بیماری فیزیولوژیکی، قارچی، ژنتیکی در مرکبات که به وسیله حشرات، پیوندک و وسایل مکانیکی آلوده منتقل و منتشر می شوند موجبات مرگ درختان و کاهش چشمگیر محصول را فراهم می سازند.
در کنار این، عدم تغذیه صحیح و بهینه مرکبات و استفاده بی رویه از کود های شیمیایی، افزون بر ایجاد آلودگی های زیست محیطی باعث کاهش سودمندی عملکرد این گیاه در سطح باغات کشور شده است. مصرف بیش از حد کود شیمیایی در کنار بروز خشکسالی و کاهش دسترسی به آب های با کیفیت سبب تشدید شور شدن باغ های مرکبات در سال های اخیر شده است. با توجه به حساسیت شدید ارقام مرکبات به شوری خاک، این پدیده در بلند مدت می تواند آسیب های جدی به باغات مرکبات کشور وارد نماید. استفاده از کودهای زیستی و آلی، جایگزین هایی برای کود های شیمیایی محسوب می شوند که می توانند مشکلات ناشی از این کود ها را برطرف نمایند.
1-10- اهمیت و اهداف پژوهش
تغذیه صحیح درختان میوه از جمله عواملی است که به افزایش عملکرد محصول در واحد سطح کمک نموده و سودمندی عملکرد را در سطح باغ افزایش می دهد. امروزه عدم مصرف بهینه کودهای نیتروژنه و فسفره در باغ های مرکبات موجب بروز اختلالات در کشت و کار این محصول شده است. مصرف بیش از حد این کود ها افزون بر تحریک رشد رویشی شدید درخت و کاهش سودمندی عملکرد آن، باعث اختلال در جذب سایر عناصر غذایی و همچنین بروز آلودگی های زیست محیطی می شود. استفاده از منابع کودی که بتوانند این عناصر را در طولانی مدت در اختیار گیاه قرار دهند، افزون بر جلوگیری از آبشویی عناصر، مواد غذایی مورد نیاز گیاه را در زمان بحرانی در دسترس گیاه قرار می دهند و آلودگی زیست محیطی کمتری در پی خواهند داشت. در این راستا استفاده از کودهای زیستی از جمله راه حل هایی است که در سال های اخیر مورد استفاده قرار می گیرد. این گونه کود ها قادرند تا با فرآیندهای زیستی مواد موجود در خاک را به صورت بهینه برای استفاده گیاه تبدیل نمایند. در واقع کودهای زیستی (زیستی) متشکل از ریز سازواره ها و قارچ های مفیدی هستند که هر کدام برای منظور خاصی تولید می شوند که معمولا در اطراف ریشه مستقر شده و گیاه را در جذب عناصر همیاری می کنند. استفاده از این گونه مواد باعث کاهش بیماری ها ، بهبود ساختمان خاک و کاهش مصرف کودهای شیمیایی می شوند، در نتیجه با تحریک رشد بیشتر گیاه باعث افزایش کیفی و کمی محصول می شوند و از این رو این باکتری ها رامحرک رشد گیاه PGR)) می نامند.
در گذشته نه چندان دور تمام مواد غذایی انسان از چنین منابع ارزشمندی تولید می شده است ولی بهره برداری علمی از اینگونه منابع سابقه ی چندانی ندارد. امروزه با توجه به مشکلاتی که مصرف بی رویه ی کودهای شیمیایی بوجود آورده ،استفاده از کودهای بییولوژیک مجددا مطرح شده است و در آینده می توانند جایگزین مناسب و مطلوبی برای کودهایی شیمیایی باشند.
به عنوان نمونه تثبیت شیمیایی ازت فقط چندین سال پس از درک انسان از مفهوم تثبیت زیستیی ازت شناخته شد ودر سال های اوایل جنگ جهانی اول ،هابر شیمیدان المانی ،با ترکیب نمودن ازت و هیدروژن به تولید امونیاک دست یافت که این نوع ترکیب ازت و هیدروژن می تواند توسط میکروارگانیسم های تثبیت کننده ی ازت در خاک ودر داخل بافت های موجود در گره های ریشه ی برخی گیاهان تحت فشار و درجه حرارت طبیعی با کمک آنزیمی بنام نیتروژناز انجام شود.
بعد از موفقیت مواد تلقیحی بقولات در سطح جهانی در سال های اخیر، مواد تلقیحی پایه_ناقل ازتو باکتر و ازوسپریرلیوم برای گیاهان غیر بقولات بطور روز افزونی در هندوستان مورد استقبال قرار گرفته است یا میکروارگانیزم ها فسفات های پیوند شده، همانند سوپر فسفات و سنگ فسفات را به شکل هایی که به راجتی تو سط گیاهان جذب شوند تبدیل می نمایند. در مجموع سازگاری با اقلیم کشور ایران، کاهش مصرف کودهای شیمیایی، افزایش عملکرد کمی و کیفی، حمل ونقل آسان و ارزان، کاهش بیماری ها، سازگاری با سایر کودها و سموم، روش مصرف آسان برخی از مزایای استفاده از کودهای زیستی را تشکیل می دهند.
لذا در این تحقیق که بر پایه استفاده از کودهای زیستی استوار شد تلاش گردید سه نوع کود زیستی اسیدهیومیک، نیتروکسین و کود بارور-2 برای اولین بار به طور هم زمان روی پرتقال، رقم والنسیا در جنوب کرمان آزمایش شود و با ارزیابی عملکرد کیفی و کمی درختان، بهترین تیمار معرفی گردید.
فصل دوم
مروری بر پژوهشهای پیشین
2-1- تاریخچه و منشاء پیدایش مرکبات در ایران و جهان
در مورد منشا مرکبات نظرات متفاوتی وجود دارد. امروزه دو ناحیه به عنوان منشا مرکبات شناخته می شود: منشا اولیه که شامل جنوب چین و هندوچین – جزایر مالزی و اندونزی و دامنه های جنوبی و گرمسیر رشته کوه های هیمالیا است؛ و منشا ثانویه که سواحل دریای خزر را شمال می شود (فتوحی قزوینی، 1378).
با اینکه محل پیدایش مرکبات را نمی توان دقیقا مشخص نمود، با این حال پژوهشگران معتقدند که گونه های مرکبات در حدود 4 هزار سال پیش از میلاد مسیح در آسیای جنوب شرقی بوجود آمده اند. به این ترتیب منشاء مرکبات به نظر بسیاری از پژوهشگران، جنوب شرقی آسیا شامل کشور های مالزی، اندونزی، فیلیپین و همچنین از جنوب هیمالیا تا اندونزی بوده است (سیاری، 1382). استفاده از مرکبات و کشت آنها در چین به سال 2200 قبل از میلاد برمی گردد و نخستین کتاب چینی در مورد مرکبات در سال 1178 میلادی انتشار یافت (Davies and Albrigo,1994).
مرکز تنوع مرکبات از شمال شرقی هند به سمت شرق تا مجمع الجزایر مالایا1 و جنوب، تا استرالیا گسترده است. احتمالا پرتقال از هند، نارنج سه برگ و نارنگی از چین، و انواع اسیدی مرکبات2 از مالزی منشا گرفته اند. در نوشته های چینی مربوط به 2400 سال پیش از میلاد مسیح به پرتقال اشاره شده است، پس از آن در نوشته های سانسکریت3 (800 سال پیش از میلاد) از لیمو ها صحبت شده است. تئوفراستوس، پدر علم گیاهشناسی، در 310 سال پیش از میلاد مسیح، ویژگی های گیاهشناسی سیترون4 را تشریح نموده است و آن را تحت عنوان Malus medica یا Malus persicum با سیب در یک گروه آورده است. در زمان مسیح و کمی پس از آن، واژه citrus از تلفظ اشتباه واژه یونانی Kedros یا Callistris که به معنی مخروط های نارنجی است و نام درختان sandalwood می باشد، به وجود آمد. در این زمان تجارت میوه های مرکبات از طریق آسیا، شمال آفریقا، و اروپا گسترش یافت. مرکبات توسط فرهنگ های مختلف در سراسر دنیا پراکنده شدند (Davies and Albrigo,1994).
بعضی از انواع مرکبات قبل از مسیحیت به مناطق غربی آسیا نظیر عمان، ایران و فلسطین انتقال یافته است. یکی از انواع مرکبات بالنگ یا بادرنگ می باشد که منشاء آن از مناطق جنوبی چین تا هند بوده و بنا به گزارش های مورخین، اسکندر مقدونی این گونه را در 330 سال قبل از میلاد مسیح در ایران مشاهده کرد. تایزوبروتانکا که مطالعات وسیعی در گیاهشناسی مرکبات داشته در بیان و معرفی منشاء مرکبات، خطی را بطور فرضی از جنوب شرقی آسیا به سمت شمال شرقی آسیا پیشنهاد نمود. وی پراکندگی مرکبات ترش و شیرین را روی این خط در جنوب دانسته که سپس به سایر نقاط پخش شده است (سیاری، 1382).
کریستوف کلومب، پانس د لئون5، جان د گریجاولا6 اولین کسانی بودند که در اواخر سده 1400 و اوایل سده 1500 انواع مختلفی از مرکبات را به دنیای جدید بردند. در اواخر سده 1700، کشت و کار مرکبات در فلوریدا توسعه یافت و از این زمان، نخستین صادرات تجاری آغاز شد. دقیقا در همین زمان بود که مرکبات به کالیفرنیا برده شد و کمی بعد از آن، تجارت مرکبات از ایالات غرب آمریکا نیز آغاز شد.
ورود مرکبات به ایران به جز گونه بالنگ سابقه ای در حدود 400 ساله دارد. به استناد مدارک تاریخی، ایران دروازه خروج مرکبات از آسیا به سایر مناطق دنیا بوده و به عبارت دیگر مرکبات از موطن اصلی خود به سایر کشورهای جهان از ایران و سپس به فلسطین و بالاخره به اروپای جنوبی و آمریکا انتقال یافته است (فتوحی قزوینی، 1378).
2-2- گیاهشناسی
مرکبات از خانواده Rutaceae و زیر خانواده Aurantioideae است که سه جنس مهم آن یعنیFortunella, Poncirus, Citrus اهمیت اقتصادی زیادی دارد. طبق طبقه بندی سوئینگل جنس Citrus دارای 16 گونه مختلف بود که با اختلاف نظر دو متخصص به نام های سوئینگل و دکتر تاناکا به بیش از 162 گونه مختلف تغییر پیدا کرده است. در طبقه بندی دیگری که هوگسن انجام داده است، گونه های جنس Citrus را 36 عدد ذکر کرده، که 16 گونه آن با طبقه بندی سوئینگل و 20 گونه با طبقه بندی تاناکا مشترک هستند. طبقه بندی سوئنیگل از لحاظ سادگی و جامع بودن دارای اهمیت بوده و مورد استفاده بیشتری دارد (فتوحی قزوینی، 1378).
کلیه میوههایی که مرکبات نامیده میشوند از خانواده روتاسه7 و زیر خانواده آورانتوییده8 هستند. این زیر خانواده بیش از 33 جنس مختلف دارد که تنها 3 جنس آن پونسیروس9، فورچونلا10 و سیتروس11 جنبه اقتصادی دارند و در کشورهای تولید کننده مرکبات از اهمیت ویژهای برخوردارند.
در درختان مرکبات گلهاینر و ماده روی یک پایه هستند، گرده افشانی بهطور طبیعی و به وسیله باد و حشرات انجام میشود. دوره گردهافشانی موثر 2 تا 5 روز پس از باز شدن کامل گل است. دمای مناسب برای گردهافشانی 16 تا 22 درجه سانتیگراد است. یکی از ویژگیهای مرکبات بکرزایی است. این پدیده در گروه ارقام پرتقالهای واشنگتن ناول، نارنگی، پرتقال خونی و … بهطور منظم دیده میشود. چند جنینی از دیگر ویژگیهای مرکبات است و ممکن است از یک بذر 3 تا 5 نهال سبز شود که برخی از آن ها تمام صفات مادری را نیز دارند و برخی به دلیل تفرق صفات ویژگیهای مادری را ندارند (عدولی و همکاران، 1384).
2-2-1- گیاه
تمامی مرکبات، درخت یا درختچه های بلندی هستند که حالت پهن شونده و همیشه سبز دارند. درختان گریپ فروت، بلندترین و لیموهای آب، کوچک ترین اعضای این گروه هستند. این درختان در شرایط طبیعی تا ارتفاعی بین 6 تا 9 متر رشد می کنند، اما اغلب درختان تحت کشت به ندرت تا 5/4 متر رشد می کنند. روی شاخه ها اغلب خار های بلندی دیده می شود، به ویژه در لایم ها، و همچنین در مرحله نونهالی سایر گونه ها. برگ ها ساده و یک برگچه ای هستند (گاهی اوقات برای نشان دادن از دست رفتن برگچه های جانبی برگ های مرکبات، به آن ها برگ های ساده ی تک برگچه ای اطلاق می شود). برگ ها تاحدودی ضخیم بوده و دارای نوک تیز و یا بدون زاویه هستند. برگ ها دارای دمبرگ ستبر و محکمی هستند که توسعه یافته و حالت بال مانند به خود گرفته است؛ پهنا و گستردگی این دمبرگ در گونه های مختلف متفاوت می باشد (گریپ فروت = پهن؛ نارنگی = باریک) (Davies and Albrigo,1994).
2-2-2- گل
مرکبات گل های سفید رنگ خوشبویی دارند که به صورت تکی بر گل آذین گرزن12 حاصل از فلش های رشد جاری (شکوفه های برگی13) ایجاد می شوند، همچنین گاهی اوقات گل ها از فلش های پیشین بوجود می آیند (شکوفه های بدون برگ14). گل ها دارای 5 گلبرگ و کاسبرگ هستند. گل ها با داشتن 8-4 گلبرگ نسبتاً ضخیم و 5-4 کاسبرگ و 32- 16 پرچم همراه با بوی عطر و شهد فراوان، توجه حشرات بویژه زنبور عسل را به خود جلب می نماید. کاسبرگ ها در هم فرو رفته اند و یک جام کوچک را بوجود می آورند. تخمدان فوقانی و مرکب است و در اغلب ارقام تجاری حاوی 10 تا 14 برچه15 است (فتوحی قزوینی، 1378).
گلهای مرکبات بر حسب گونه ممکن است کامل، نر و یا ماده باشند. تعداد گلهای نر به شرایط محیطی و رقم بستگی دارد. کم برگی، دمای پایین در زمان تشکیل گل، کمبود مواد غذایی و بالاخره گلهای آخر فصل سبب بروز افزایش گلهای نر می گردد. پرچمها در مقایسه با مادگی کمتر در طول نمو از بین می روند. تخمدان دارای 16-14 برچه بیضوی و متصل به خامه خیلی باریک و گاهی متورم و پهن بوده که منتهی به کلاله کروی می شود و بساک پرچمها در مرحله بلوغ به رنگ زرد روشن بوده و چنانچه بساک حاوی گرده ناقص و غیر فعال باشد، کرم یا سفید رنگ خواهد بود (فتوحی قزوینی، 1378).
2-2-3- گل انگیزی
تشکیل گل در مناطق نیمه گرمسیری به لحاظ سرمای زمستان یک نوبت در سال ولی در مناطق گرمسیری در تمام طول سال و یا به عبارت دیگر چندین نوبت در سال می باشد. در مناطق نیمه گرمسیری گل انگیزی در اواخر دی ماه صورت می گیرد. لکن عواملی مثل بیماری، بارندگی، آبیاری سنگین بعد از خشکی، سبب به گل نشستن بی موقع درخت می گردد. نوع گرده افشانی مرکبات بر حسب گونه متفاوت بوده و خودگشن، خودگشن ـ دگرگشن، یا پارتنوکارپ می باشند( لیموترش عموماً خودگشن، لیموشیرین خودگشن و پارتنوکارپ، پرتقال بر حسب رقم دگرگشن و پارتنوکارپ گزارش شده اند (Davies and Albrigo,1994).
2-2-4- گرده افشانی
اغلب ارقام خودگرده افشان16 هستند. برخی ارقام میوه پارتنوکارپ17 تولید می کنند (به عنوان نمونه ‘Tahiti’ lime، و برخی از پرتقال های ناول و تانجلوها). دگر گرده افشانی تنها برای برخی از نارنگی ها و هیبرید های آن ها لازم است.
2-2-5- میوه
میوه مرکبات از اهمیت ویژه ای برخوردار است و از این رو نام ویژه ای بر آن نهاده اند (هسپریدیوم18 – یا سته مرکب). هسپریدیوم در اصل یک سته است که توسط پوست چرمی پوشیده شده است. درونبر19 بخش خوراکی را به وجود می آورد که البته به وسیله دیواره های نازکی20 به 10 تا 14 قسمت تقسیم می شود که هر بخش می تواند تا بیش از 8 بذر داشته باشد، اما غالبا یک بذر در آن ها یافت می شود. هر بخش مجموعه ای از کیسه های آب میوه21 است که این ها دارای پایه های بلندی هستند که به وسیله آن ها به دیواره خارجی متصل می شوند.
بذر مرکبات نسبت به بذر سایر گیاهان تا حدودی متفاوت است زیرا در بذر آن ها علاوه بر رویان جنسی، رویان های خورشی22 نیز بوجود می آیند. تنها در نارنگی ها و پوملو رویان خورشی بوجود نمی آید. این پدیده را چند رویانی می نامند و این امکان را فراهم می نماید تا مرکبات را با استفاده از بذر همگروه سازی نمود. این ویژگی در خزانه ها مورد پسند قرار دارد و از آن به صورت گسترده ای استفاده می شود، اما در امر بهنژادی ایجاد اشکال می نماید. همگروه سازی دیگر درختان میوه، تنها از طریق روش های ازدیاد رویشی نظیر قلمه و افکندن صورت می گیرد که این روش ها بسیار وقت گیر بوده و هزینه زیادی در پی دارند. برای بهنژادگران که تغییرات ایجاد شده در نتاج اهمیت دارد، چندرویانی باعث کاهش بروز تغییرات شده و در نتیجه نتاج شبیه به والد مادری می شوند (Davies and Albrigo,1994).
2-3- گونه های مرکبات تحت کشت در ایران
2-3-1- پرتقال (Citrus sinensis)
پرتقال بعد از سیب دومین میوه ای است که در جهان مورد مصرف عموم مردم است. انواع پرتقال ازجنبه مشخصات ظاهری و ترکیب شیمیایی به چهار دسته گرد (Round Oranges) ، نافدار (Navel Oranges)، رنگدانه دارقرمز (خونی) (Blood Oranges) و غیراسیدی (AcidlessOranges) ؛ برحسب زمان رسیدن به سه گروه زودرس (9-6 ماهه)، میان رس (12-9 ماهه)و دیررس (بیش از 12 ماه) و از لحاظ تعداد بذر میوه به ارقام بدون بذر (8-0 بذر)، متوسط بذر (51-9 بذر) و پربذر (بیش از 51 بذر) تقسیم می شوند.

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید